Port Ellen
Port Ellen is sinds de sluiting van de distilleerderij uitgegroeid tot een absolute cultstatus. De oude flessen zijn tegenwoordig felbegeerde verzamelobjecten.
Port Ellen achtergrond
Port Ellen is zonder twijfel een van de meest begeerde verzamelwhisky’s van Schotland. De in 1983 gesloten distilleerderij op Islay heeft inmiddels cultstatus bereikt. De overgebleven flessen zijn voor de meeste liefhebbers onbetaalbaar en halen op veilingen recordprijzen. In 2017 zorgde Diageo, het concern achter Port Ellen, Lagavulin en Caol Ila voor opschudding met de aankondiging dat Port Ellen opnieuw zou openen. Whiskyliefhebbers wereldwijd volgen nu met argusogen het herleefproces van deze iconische distilleerderij. In 2024 is de whiskyproductie weer opgestart.
Huisstijl
Met al die hype rond Port Ellen rijst voor veel whiskyliefhebbers natuurlijk de vraag: hoe smaakt een Port Ellen? Je zou kunnen zeggen dat Port Ellen de neiging heeft een mix te zijn van de typische Islay-stijl en Talisker van het Isle of Skye. Port Ellen heeft een peperige toon met een kenmerkend rokerig-zout aroma. Vaak draagt deze single malt aroma’s van limoen en vergelijkbare citrusnoten. Het maritieme karakter van Port Ellen is onmiskenbaar. De textuur van de whisky is olieachtig en zwaar, en roept aromatisch vaak teer op.
Productie
Vroeger werd in Port Ellen een rokerige whisky gedistilleerd in vier koperen destillatieketels. Op haar hoogtijdagen produceerde de distilleerderij jaarlijks ongeveer 1,7 miljoen liter alcohol. De grote mouterij, die in 1973 op het terrein werd gebouwd, voorziet nog steeds het merendeel van de distilleerderijen op Islay van getorft mout. Het beeld van Port Ellen wordt onmiskenbaar gedomineerd door de imposante Port Ellen Mouterij. Tussen de mouterij en de oude pakhuizen verrijzen op dit moment de nieuwe distilleerderijgebouwen – in tegenstelling tot Brora was hier geen uitrusting meer aanwezig of gebouwen die geschikt waren voor de destillatie-installatie. Er zullen twee ketels met shell-and-tube-condensors komen, die naar het ontwerp van de originele destillatieketels worden vervaardigd. Daarnaast komt er een kleiner stel ketels voor experimentele doeleinden. De geplande jaarlijkse productiecapaciteit bedraagt ongeveer 800.000 liter.
Geschiedenis
De Port Ellen Whisky Distillery werd in 1825 opgericht en in 1836 overgenomen door John Ramsey. Ramsey was een visionair zakenman en bracht waarschijnlijk veel technische en commerciële innovaties naar Islay. Volgens de legende nodigde John Ramsey Robert Stein en Aeneas Coffey uit naar Port Ellen. Daar moesten de toen nieuwe destillatiemethoden worden getest. Robert Stein had de *Patent Still* ontwikkeld, een continue destillatiemethode. Aeneas Coffey verbeterde deze later tot de *Coffey Still*.
Ook het gebruik van de *Spirit Safe* – die later wettelijk verplicht werd – zou voor het eerst in de distilleerderij Port Ellen zijn toegepast. Ramsey toonde commerciële vooruitziendheid door de handel met Amerika vanaf het begin krachtig te stimuleren. De whisky werd rechtstreeks vanuit de distilleerderij naar de VS verscheept.
In 1920 verkochten nakomelingen van Ramsey Port Ellen aan John Dewar & Sons. Maar economisch succes bleef in het vroege 20e-eeuwse tijdperk uit. Daardoor bleef de distilleerderij lange tijd gesloten. Pas in 1967 werd er in Port Ellen weer whisky geproduceerd. Hiervoor werd de distilleerderij tijdens de bloeiende jaren gerenoveerd en uitgebreid van twee naar vier destillatieketels. Maar het geluk was de distilleerderij niet gunstig gezind. Als gevolg van de whiskycrisis in de jaren 80 werd Port Ellen in 1983 gesloten en werden grote delen van de distilleerderij gedemonteerd.
Volgens de toenmalige kennis zou er in Port Ellen nooit meer whisky worden gedistilleerd. Zo groeide Port Ellen uit tot een echte cultwhisky. De flessen van de distilleerderij werden snel populair bij zowel kenners als verzamelaars. Al snel haalden oudere Port Ellen-flessen exorbitante prijzen op veilingen. De zorgen om de laatste originele flessen van de distilleerderij houden tot op de dag van vandaag aan. De voorraden zijn beperkt en de bestanden slinken met elke nieuwe release. De aanhoudende, hoge (en zelfs groeiende) populariteit van Islay-whisky verlicht de druk op het aanbod niet bepaald. Port Ellen is vandaag al de zeldzaamste whisky van alle Islay Malts.
Diageo begon in 1995 single malts uit onbekende en deels gesloten distilleerderijen onder het label The Rare Malts op de markt te brengen. Hier mocht geen distilleerderij twee jaar achter elkaar worden uitgebracht om het aanbod interessant te houden. In 1998 verscheen in deze serie een 20-jarige Port Ellen en in 2000 een 22-jarige whisky. De run op de flessen was toen al groot. Vervolgens verschenen er veel gelimiteerde edities – de meest recente uitgaven kwamen in de *Prima & Ultima Collection* van Diageo op de markt.
In oktober 2017 maakte Diageo plannen bekend om Port Ellen opnieuw te openen. Na de bouwvergunning in december 2019 begonnen snel sloop- en graafwerkzaamheden, en midden 2022 waren er al nieuwe destillatieketels geïnstalleerd in de overdekte distilleerderij. In 2024 zou de distilleerderij weer whisky moeten produceren. In hoeverre de nieuwe distilleerderij echter kan aansluiten bij het succes van de eerdere Port Ellen-whisky’s, zal de tijd moeten leren.
